UŞŞAK

Uşşak Makâmı çıkıcı bir nitelik gösterir. Makâm yeden perdesi olan rast perdesini göstererek dügâh açar. İlk seyirlerin dügâh perdesi etrafındaki seslerde yapıldığı görülür. Bu seyirler sırasında, rast perdesinde vurgulamalar ve kısa asma kararlar verilir. Bu kararların uzun sürmesi ve ısrarlı olması, makâmın seyri ve çeşnisi açısından uygun olmaz. Çünkü, uşşak'a çok yakın olan hûzî ve rast mâye makâmlarının seyir ve çeşnisine doğru bir meyil görülebilir.

Yine bu seyir sırasında, yegâh perdesine doğru, rast çeşnisi ile pestleşme durumu, makâmın kuruluşunda bulunmayan bir ilave ve genişleme olarak yapılır. Bestekârlarımız, yegâha düşerek, yegâh üzerinde rast göstermeyi adeta bir gelenek durumuna getirmişlerdir.

Dügâhtan tize doğru, uşşak dörtlüsü içinde gösterilen seyirlerde, nevâ perdesi sıkça gösterilir ve dügâha doğru pestleşirken segâh perdesi üzerinde sıkça vurgulamalar ve özellikle asma kararlar verildiği görülür. Bu asma kararlarda, kürdî perdesi yeden olarak alınmaz. Segâh eksik bakiye bemolü içinde pestleştirilerek, asma kararlar her halde dügâh perdesi de gösterilerek alınır. Bu tür asma kararlar uşşak makâmının bir özelliğini göstermesi ve çeşniyi belirtmesi yönünden önem taşır. Yine bu tür segâhlı kararlar az ölçüde değil, tekrarlı olarak yapılırlar. Eğer, segâhta verilen asma kararlarda, dügâh perdesi yeden olarak gösterilmiyor ise, bu beyatî, nevâ ısfahan vb. makâmların asma kararlan gibi, uşşak'a yabacı bir karar türü olur. Bu sebeple segâh perdesinde, uşşak makâmına has bir karar göstermeyen seyirler, uşşak makâmının çeşnisini tam ve gereği gibi oluşturmamış olurlar.

Nevâ perdesi üzerinde yapılan seyirler, bûselik beşlisi içinde olmasına rağmen, buseliğin özelliklerini göstermez. Gerdaniye gösterilerek nevâya düşüşler yapılır. Acem perdesi, beyatîde olduğu gibi sıkça kullanılmaz, kısa vurgulamalar yapılırsa da asma kararlara önem verilmez, bu perde diğer bazı perdeler gibi sıradan biri olarak seyirlerde görevini icra eder. Çünkü, bu perde üzerinde çokça asma kararlar verilmesi durumunda, beyatî makâmına doğru bir geçkiye gidileceği meyli doğar. Eğer beyatîye bir geçki yapılması isteniyorsa mesele yoktur. Ancak, aksi halde, acem perdesi yerine göre kullanılan sıradan bir perde niteliğini taşır.

Nevâ güçlü perdesidir. En çok asma karar verilen perdedir. Bu kararlarda, nim hicaz perdesi yeden olarak alınmaz, çargâh perdesi kullanılır. Nevâ üzerinde hicaz (çoğu zaman karcığar niteliğinde) ve çargâh üzerinde nikriz geçkileri, uşşakta çok az kullanılan, önemsiz geçkilerdir. Bu geçkiler beyatî makâmının özelliklerini taşırlar.

Muhayyer perdesi tiz duraktır. Eserine miyan açmak isteyen bestekâr veya icracının, Muhayyerden itibaren, kendi doğuşuna bağlı bir makâmdan miyan açabileceği gibi, çoğu zaman, muhayyer makâmına geçki yaparak miyan açtığı da görülür. Ancak, miyanın mutlaka muhayyer perdesinden açılması icap etmez. Bestekâr veya icracı, istediği perdeden miyan açmakta serbesttir.

Kaynak: turkmuzigi.web.tr

GERİ