ZİRGÜLELİ HİCAZ

Uzzâl beşlisine, güçlü perdesi olan Hüseynîden itibaren bir Hicaz dörtlüsünün eklenmesiyle oluşur ve genelde çıkıcı bir nitelik gösterir.

Makam, karar perdesi olan Dügâhtan başlar. Makamın genişlemeleri peste Hüseynî Aşirana doğru olur. Makamın seyir yükünü Hüseynî Aşiran ile Hüseynî arasındaki perdeler çeker. Bunun sebebi, makamın bu perdelerde daha fazla seyir göstererek çeşniyi meydana getirmesidir.

Güçlü perdesi Hüseynîdir. Hüseynîden tize doğru Hicaz dizisi içinde seyirler gösterilmesi daha azdır. Bu arada Rast makamına geçki yapıldığı, Hicaz dizisi yerine Rast dizisinin kullanıldığı da görülür.

Hüseynî aynı zamanda önemli asma karar perdelerinden biridir. Bu arada Nim Zirgüle, Dik Kürdî ve Nim Hicaz perdeleri de -özellikle Nim Zirgüle perdesi- asma karar perdelerindendir.

Nim Zirgüle perdesinde yapılan asma kararlar makama ayrı bir güzellik ve içtenlik kazandırırlar ve makamın çeşnisinin verilmesinde önemli rol oynarlar.

Zirgüleye örnek olarak, 16. yüzyılın dâhi ve büyük bestekârı Gazi Giray Han'ın sakil usulünde bestelemiş olduğu peşrevi kitabımıza aldık. TRT müzik dairesinde bulunan Muallim ismail Hakkı Bey nota koleksiyonundan alınan bu eserde, sistemci okulun ilk dönemlerinde belirtilen, şemasında verdiğimiz dizide de görüleceği gibi, bugün kullandığımız Dik Kürdî-bakiye bemollü Si) yerine Buselik perdesi kullanılmış, Zirgüle perdesi (bakiye diyezli Rast) arada kullanılış sırasında gösterilmiştir. Bu görüş içinde meydana getirilen Zirgüle dizisi ve bu diziden doğan Zirgüle makamı, bugünün Zirgüle makamından ayrılıklar göstermesi itibari ile önemlidir.

Sistemci okul musikicileri II. Bayezid döneminden sonra (Lâdikli Mehmed Çelebi dönemi) bugün kullandığımız Zirgüleyi kabul etmişler, özellikle makamın Uzzâl beşlisi değiştirilerek bugünkü şekli ile makamda yerini almıştır.

Gazi Giray Han'ın peşrevi de sistemci okulun ilk dönemlerinde kullanılan Uzzâl beşlisi ile yapılmış ise de, bugünün Uzzâl ve Zirgüle anlayışına uymadığı için, biz, Buselik yerine Dik Kürdiyi tercih ettik. Keza Irak perdesi de Dik Acem Aşiran olarak çeşnide yerini aldı.

Kaynak: turkmuzigi.web.tr

GERİ